جز اين كه آنان بندگان تو و آفريده‌هاى تواند ، رتق و فتق امور به دست توست و آغاز و بازگشت آنها از تو و به سوى تو است . و در مناجات استعانه ، چنين دعا مىكردند : خدايا من به تو از بلاها و گرفتارىها پناه مىبرم و از تو مىخواهم مرا از همه‌ى محذورات حفظ كنى و هر نوع بلا را از من بر طرف سازى و در تمام عمرم ، دست بلاها و گرفتارىها را نسبت به من كوتاه فرمايى . « 1 » علاوه از دعاهاى وارده در ماه مبارك رمضان كه مؤمن از خدا طول عمر و بهره‌مندى از روزى فراخ و رزق فراوان درخواست مىكند در يكى از دعاهاى منسوب به على اميرالمؤمنين ( ع ) آمده : « اللّهم صُن وجهى باليسار . . . اللّهم‌اجعل نفسى اوّل كريمه تنتزعها من كرائمى . . . » « 2 » عنى : خدايا آبروى مرا با غنا و دارا بودن حفظ فرما . خدايا جان من ، نخستين چيزى باشد كه از مواهب و عطاهايت از من بازپس مىگيرى . ادب دعا انتخاب كلمه‌ها و جمله‌هاى زيبا و مؤدبانه از مزاياى دعاهاى اولياى معصوم و اسوه‌هاى اخلاقى و تربيتى است و آنك به نمونه‌اى از جمله‌هاى دعايى منسوب به برخى صوفيان سرشناس توجه كنيد و به مقايسه بپردازيد . « . . . اسئلك به حق هذه‌الترب المقبوله والمراتب المسئوله ان لا تردّنى الى بعد مااختطفتنى منّى و لا تُرينى نفسى بعد ما حجبتها عنّى و اكثر اعدائى فى بلادك والقائمين لقتلى من عبادك » « 3 » خدايا ! تو را قسم مىدهم به حق اين خاك‌هاى پذيرفته شده و مرتبه‌هاى سئوال گشته ، مرا پس از آن كه از خودم ربودى دوباره به من بازنگردانى و بعد از آن كه مرا از خويشتن من پوشاندى ، باز مرا به من نشان ندهى و دشمنانم را در بلادت افزون كن و دست‌اندركاران قتل مرا از ميان بندگان فراوان نما . كافى است علاوه از ابتذل مضمون به كلمات انتخاب شده توجه كنيد كه واژه‌ى اختطاف كه به معنى ربودن طعمه از دست و چنگال ديگرى است چقدر از ادب گفتارى دور است و به كار گرفتن چنان كلمه‌اى در مقام سخن گفتن با خداى متعال ، سزاوار نمىباشد . عرفان ، كشف و شهود و يقين لغت معرفت و عرفان كه در كتب اخلاقى ، كلامى و فلسفى به عنوان يك اصطلاح به كار مىرود در قرآن و حديث هم با اشتقاقات مختلف آمده است . ولى اولًا : خود اين دو واژه در قرآن‌كريم نيست نه در معناى لغوى و نه اصطلاحى . و ثانياً : فعل‌ها و برخى مشتقّات اين ماده كه در قرآن ذكر شده‌اند صرفاً در معنى لغوى به كار رفته‌اند . و ثالثاً : در هيچ آيه‌اى معرفت به

--> ( 1 ) - رك به : محمدباقر مجلسى / بحارالانوار 94 / 117 ، افست مؤسسه وفا ، بيروت . ( 2 ) - بحارالانوار / 95 / 297 ، رك به : نهج‌البلاغه . ( 3 ) - اخبار حلّاج / 18 .